Znak towarowy, patent i wzór przemysłowy to trzy odrębne formy ochrony własności przemysłowej, każda z innym przedmiotem, procedurą rejestracji i okresem obowiązywania. W artykule wyjaśniamy, czym różnią się te instytucje, jakie warunki trzeba spełnić, by uzyskać ochronę, oraz na czym polega wsparcie prawnika lub rzecznika patentowego na poszczególnych etapach postępowania.
Prawa własności intelektualnej dzielą się na dwie kategorie: prawa autorskie oraz prawa własności przemysłowej. Przedmiot ochrony ma charakter niematerialny, a pełną ochronę uzyskuje się dopiero po spełnieniu ustawowych kryteriów lub przeprowadzeniu rejestracji.
Przedsiębiorcy najczęściej zabezpieczają nazwy handlowe, logo, rozwiązania techniczne oraz wygląd produktów. Nieuprawnione wykorzystanie tych dóbr przez konkurencję może oznaczać realne straty finansowe, szczególnie gdy unikalność oferty decyduje o przewadze rynkowej.
Rejestracji dokonuje się w Urzędzie Patentowym RP, który wydaje decyzję o przyznaniu patentu, prawa ochronnego na wzór użytkowy, prawa z rejestracji wzoru przemysłowego lub prawa ochronnego na znak towarowy. Naruszenie tych praw daje właścicielowi podstawę do roszczeń cywilnych (zaniechanie, naprawienie szkody, wydanie bezpodstawnie uzyskanych korzyści) oraz do zawiadomienia o przestępstwie.
Do praw własności przemysłowej należą patenty na wynalazki, prawa ochronne na wzory użytkowe, prawa z rejestracji wzorów przemysłowych oraz prawa ochronne na znaki towarowe. Każda forma daje wyłączność korzystania z chronionego dobra przez określony czas i na określonym terytorium, co pozwala właścicielowi samodzielnie eksploatować prawo, udzielać licencji, sprzedać je albo dochodzić roszczeń wobec naruszycieli.
Warunkiem rejestracji jest spełnienie przesłanek materialnych i formalnych, od nowości i oryginalności po zdolność odróżniającą przy znakach towarowych. Urząd Patentowy prowadzi badanie formalne i merytoryczne, publikuje zgłoszenie w Biuletynie Urzędu Patentowego i dopuszcza sprzeciw osób trzecich. Postępowanie kończy się świadectwem lub decyzją administracyjną, będącą tytułem prawnym do egzekwowania wyłączności.
Znakiem towarowym jest każde oznaczenie odróżniające towary lub usługi jednego przedsiębiorcy od towarów lub usług innego. Wyróżnia się kilka kategorii znaków:
Skuteczna ochrona przed przejęciem znaku wymaga jego rejestracji w Urzędzie Patentowym RP. Procedura jest sformalizowana, dlatego przed złożeniem wniosku warto skonsultować się z rzecznikiem patentowym lub radcą prawnym specjalizującym się w prawie własności intelektualnej.
Jeśli znak powstał w ramach obowiązków pracowniczych, na przykład zaprojektował go pracownik działu marketingu, konieczna jest umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych na rzecz pracodawcy. Umowę reguluje ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a jej treść powinna precyzować zakres przeniesionych praw i wynagrodzenie autora.
Przed zgłoszeniem znaku należy przeprowadzić badanie kolizyjne w bezpłatnej bazie TMview, obejmującej znaki zarejestrowane w Unii Europejskiej oraz znaki międzynarodowe. Sprawdza się w niej, czy podobne oznaczenie nie zostało już zarejestrowane lub zgłoszone w tym samym zakresie towarów i usług. Nie można zarejestrować oznaczeń wyłącznie opisowych, wprowadzających w błąd lub naruszających porządek publiczny.
Niedopuszczalne są też znaki zawierające symbole religijne, godła państwowe czy barwy narodowe, chyba że zgłaszający ma odpowiednie zgody. Dopiero po tej weryfikacji można złożyć wniosek rejestracyjny z przedstawieniem graficznym znaku oraz wykazem towarów i usług według Klasyfikacji Nicejskiej.
Wsparcie rzecznika patentowego lub radcy prawnego liczy się szczególnie przy określaniu klasy towarów i usług, bo błędna kwalifikacja może ograniczyć zakres ochrony albo skończyć się odmową rejestracji. Prawnik interpretuje wyniki badania kolizyjnego, ocenia ryzyko kolizji z wcześniejszymi znakami i przygotowuje odpowiedź na sprzeciwy zgłoszone po publikacji wniosku.
Przy naruszeniu praw do znaku specjalista zbiera dowody, na przykład zakupy kontrolne, zrzuty ekranu z aukcji internetowych czy dokumentację fotograficzną, i sporządza wezwanie do zaprzestania naruszeń. Jeśli sprawa trafi do sądu, występuje jako pełnomocnik w postępowaniu cywilnym lub karnym.
Pojęcia wynalazek i patent bywają mylone. Wynalazek to nowe rozwiązanie techniczne, rezultat działalności twórczej. Patent to tytuł prawny przyznany przez Urząd Patentowy, dający wyłączność korzystania z wynalazku na określonym terytorium przez określony czas.
Patentem chroni się wynalazki spełniające łącznie trzy warunki:
Patent daje wyłączność zarobkowego lub zawodowego korzystania z wynalazku na terytorium Polski. Nikt inny bez zgody uprawnionego nie może wytwarzać, używać, oferować, wprowadzać do obrotu ani importować produktu objętego patentem. Właściciel może udzielić licencji za wynagrodzeniem albo sprzedać patent w całości.
Ochrona patentowa trwa 20 lat od dnia zgłoszenia w Urzędzie Patentowym RP. Dla produktów leczniczych i środków ochrony roślin przewidziano dodatkowe prawo ochronne (SPC, z angielskiego Supplementary Protection Certificate), które wydłuża wyłączność maksymalnie o 5 lat, a w szczególnych przypadkach o 5,5 roku.
Po złożeniu wniosku Urząd Patentowy przeprowadza badanie formalne, publikuje zgłoszenie w Biuletynie Urzędu Patentowego (od tego momentu osoby trzecie mogą zgłaszać uwagi), a następnie prowadzi badanie merytoryczne pod kątem nowości, poziomu wynalazczego i stosowalności przemysłowej. Całość może trwać kilka lat, dlatego warto od początku korzystać ze wsparcia rzecznika patentowego.
Rzecznik patentowy sporządza opis patentowy tak, by zabezpieczyć interesy zgłaszającego. Kluczowe jest sformułowanie zastrzeżeń patentowych: zbyt wąskie ograniczą zakres ochrony, zbyt szerokie mogą zostać odrzucone przez ekspertów urzędu. Rzecznik bada wcześniej stan techniki, ocenia szanse na ochronę i identyfikuje wcześniejsze zgłoszenia mogące stanowić przeszkodę.
Gdy urząd wyda ekspertyzę wskazującą brak nowości, brak poziomu wynalazczego lub inne wady zgłoszenia, rzecznik przygotowuje odpowiedź merytoryczną albo modyfikuje zastrzeżenia zgodnie z wymogami prawa. Po uzyskaniu patentu doradza też w działaniach ochronnych wobec naruszeń, negocjacjach umów licencyjnych i strategii patentowania za granicą.
Według ustawy Prawo własności przemysłowej wzorem przemysłowym jest nowa postać wytworu o indywidualnym charakterze, nadana przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, strukturę, materiał lub ornamentację. W praktyce chodzi o estetyczny wygląd produktu, czyli jego design.
Ochrona dotyczy widzialnej formy przedmiotu, a nie zastosowanej w nim technologii, tę chroni patent lub wzór użytkowy. Najczęściej rejestrowane są wzory przemysłowe takich produktów jak:
Rejestracja wzoru przemysłowego przebiega w jednym z trzech trybów:
Prawo z rejestracji obowiązuje maksymalnie 25 lat, podzielone na pięć 5-letnich okresów ochronnych. Po każdym okresie trzeba uiścić opłatę za przedłużenie, inaczej prawo wygasa. Właściciel otrzymuje świadectwo rejestracyjne z numerem oraz przedstawieniem graficznym wzoru.
Wzór musi być nowy, czyli nieujawniony publicznie przed datą pierwszeństwa, i mieć indywidualny charakter, czyli wywoływać u zorientowanego użytkownika ogólne wrażenie odmienne od innych wzorów dostępnych publicznie.
Prawnik pomaga wybrać strategię rejestracyjną dopasowaną do planów przedsiębiorcy. Firmom planującym ekspansję zagraniczną zaleca się od razu wniosek wspólnotowy lub międzynarodowy, co pozwala uniknąć osobnych procedur w każdym kraju. Prawnik dba też o poprawne przedstawienia graficzne wzoru, prezentujące produkt z różnych perspektyw, w rozdzielczości i formacie akceptowanym przez urząd.
Gdy wzór stworzył pracownik lub zleceniobiorca, potrzebna jest umowa przenosząca prawa na firmę, zgodna z ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz prawem własności przemysłowej. W sporach o naruszenie praw do wzoru prawnik prowadzi postępowanie dowodowe i reprezentuje uprawnionego przed sądem cywilnym lub organami celnymi, które mogą wstrzymać import towarów naruszających chroniony wzór.
jedna odpowiedź do “Znak towarowy, patent, wzór przemysłowy... co pomoże ochronić prawnik?”
Wydaje mi się, że wraz z upływem czasu oraz więcej kwestii będzie podległo prawnej ochronie, ponieważ coraz więcej z nas zarabia dzięki rzeczom, które nie mają fizycznej postaci, a ich kradzież przez wiele osób nie jest uważana za przestępstwo i jakoś trzeba będzie dochodzić swoich praw.