Klauzula prasowa pozwala redakcjom przetwarzać dane osobowe na potrzeby publikacji bez pełnego stosowania rozporządzenia o ochronie danych osobowych, jeśli działanie służy celom dziennikarskim. Napięcie między prawem do prywatności a wolnością słowa ustawodawca rozwiązał wprowadzając wyjątki, które precyzują granice obowiązywania przepisów o danych osobowych w pracy redakcyjnej.
Redakcje prasowe stanęły przed dylematem: czy obowiązek uzyskiwania zgód na publikację danych osobowych nie przekreśla misji informacyjnej mediów? Dziennikarstwo opiera się na zbieraniu faktów i ich upowszechnianiu. Gdyby każda wzmianka o konkretnej osobie wymagała jej uprzedniej zgody, większość materiałów prasowych, zwłaszcza dotyczących spraw publicznych czy działalności organów państwowych, nie mogłaby powstać.
Ustawodawca europejski musiał znaleźć rozwiązanie równoważące te dwie wartości, nie dopuszczając do sytuacji, w której ochrona prywatności unicestwiłaby kontrolną funkcję mediów.
Zastosowanie rozporządzenia w mediach rodzi konflikt między prawem jednostki do kontroli nad swoimi danymi a uprawnieniem społeczeństwa do otrzymywania informacji oraz prawem twórców treści do swobodnej wypowiedzi. Ustalenie hierarchii tych wartości nie jest możliwe w sposób jednoznaczny, każda z nich stanowi fundament demokratycznego porządku prawnego.
Twórcy rozporządzenia przyjęli rozwiązanie kompromisowe: zamiast narzucać sztywne reguły dla wszystkich dziedzin życia, pozostawili krajom członkowskim Unii Europejskiej zakres swobody. Zobowiązano je do stworzenia przepisów krajowych, które wskażą sytuacje, w których standardowe wymogi dotyczące przetwarzania danych mogą być modyfikowane lub zawieszane, o ile służy to zachowaniu proporcji między prawem do prywatności a pozostałymi wolnościami.
Definicja: motyw 53 rozporządzenia stanowi, że "przetwarzanie danych osobowych jedynie do celów dziennikarskich lub do celów wypowiedzi akademickiej, artystycznej lub literackiej powinno podlegać wyjątkom lub odstępstwom od niektórych przepisów rozporządzenia, jeżeli jest to niezbędne, by pogodzić prawo do ochrony danych osobowych z prawem do wolności wypowiedzi i informacji". Ta konstrukcja prawna nazywana jest klauzulą prasową.
Klauzula prasowa powoduje, że pełne wymogi rozporządzenia nie znajdują bezpośredniego zastosowania w pracy redakcji. Mechanizm ten nie oznacza całkowitej bezkarności dziennikarzy, odstępstwa dotyczą wyłącznie określonych obowiązków administracyjnych, nie zaś ogólnych zasad legalności przetwarzania czy ochrony przed nadużyciami.
Artykuł 2 ustawy o ochronie danych osobowych z 10 maja 2018 roku wyłącza wybrane normy rozporządzenia w odniesieniu do "działalności polegającej na redagowaniu, przygotowywaniu, tworzeniu lub publikowaniu materiałów prasowych". Zapis odnosi się zarówno do treści już opublikowanych, jak i materiałów w fazie gromadzenia czy opracowywania.
Definicję aktywności dziennikarskiej sformułowano szeroko: obejmuje gromadzenie, opracowywanie i przygotowywanie materiałów w celu ich upublicznienia w prasie. Podczas tworzenia treści prasowych redakcje nie muszą stosować:
Wyjątek ma charakter funkcjonalny, chroni proces powstawania publikacji niezależnie od tego, czy realizuje go dziennikarz zatrudniony w redakcji, czy autor treści dla portalu internetowego lub bloga. Warunkiem jest realizacja misji informacyjnej lub opiniotwórczej, a nie na przykład komercyjne wykorzystanie wizerunku osoby bez jej zgody pod pretekstem działalności prasowej.
Klauzula prasowa nie obejmuje pozostałych obszarów funkcjonowania podmiotów medialnych. Działania związane z promocją, rozliczeniami finansowymi czy przetwarzaniem danych zatrudnionych pracowników podlegają pełnemu reżimowi prawnemu z rozporządzenia. Naruszenia zasad ochrony danych w tych obszarach mogą skutkować odpowiedzialnością prawną i sankcjami finansowymi.
Podział na sferę dziennikarską i sferę administracyjno-biznesową wydawnictwa wymaga precyzyjnego rozgraniczenia w praktyce:
Nawet w obrębie działalności prasowej obowiązują zasady etyki dziennikarskiej, przepisy prawa prasowego oraz reguły odpowiedzialności cywilnej za naruszenie dóbr osobistych. Osoba, której dane opublikowano w sposób naruszający jej dobra, może dochodzić roszczeń na podstawie kodeksu cywilnego, niezależnie od tego, że redakcja korzystała z wyłączenia wynikającego z klauzuli prasowej.
Klauzula prasowa obejmuje też publikacje internetowe, pod warunkiem że spełniają definicję prasy z ustawy Prawo prasowe: treść musi mieć charakter periodyczny, zawierać materiały dziennikarskie (nie wyłącznie reklamy) i być rozpowszechniana wśród nieoznaczonego kręgu odbiorców. Więcej o tym, jak te wymogi przekładają się na praktykę, znajdziesz w artykule o prawie prasowym w internecie.
Różnica między prasą tradycyjną a internetową polega na trwałości publikacji. Artykuł w gazecie papierowej traci aktualność po kilku dniach i znika z obiegu, materiał opublikowany online pozostaje dostępny przez lata. To rodzi napięcie między prawem do informacji a prawem do bycia zapomnianym, które w internecie zderzają się ze szczególną intensywnością. Klauzula prasowa chroni sam moment publikacji, ale osoby wymienione w materiałach sprzed lat mogą dochodzić usunięcia treści na podstawie przepisów o ochronie dóbr osobistych lub, w przypadku informacji nieaktualnych i szkodliwych, prawa do usunięcia danych wynikającego z rozporządzenia.
jedna odpowiedź do “RODO a prawo prasowe”
Czyli że co w końcu? Jak robię wywiad, to muszę za każdym razem poprosić rozmówcę o podpisanie RODO?