Dzisiaj coraz częściej dochodzi do przestępstw w Internecie. Mogą mieć różne oblicza. Nie zawsze od razu można się zorientować, że coś się stało. Ale jak się już wykryje przestępstwo w Internecie, to gdzie je zgłosić?
Warto wiedzieć, że zgodnie z polskim prawem, każdy kto dowie się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub policję. Jak to rozumieć? Nie inaczej, jak tak, że powinno się, ale nakazu nie ma — jest to jedynie powinność moralna, a nie wymóg prawny. Co innego instytucje państwowe i samorządowe — one muszą poinformować organy ścigania niezwłocznie po uzyskaniu informacji. Warto podkreślić, że chodzi wyłącznie o przestępstwa ścigane z urzędu. W przypadku przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego to pokrzywdzony musi samodzielnie zawiadomić służby i złożyć wniosek o ściganie sprawcy.
W sytuacji, gdy dokona się zakupów w podejrzanym sklepie, po transakcji zaczną nachodzić wątpliwości, a przelało się już pieniądze, można skontaktować się z bankiem z prośbą o anulowanie przelewu. Czasami nawet da się to zrobić nie we własnym, ale w banku odbiorcy — trzeba jednak działać niezwłocznie i umieć dobrze przekonać do swojej racji pracownika placówki. Znacznie łatwiej jest, jeśli zapłaciło się kartą kredytową — wystarczy złożyć reklamację i uruchomić procedurę chargeback, czyli zwrotu środków przez wystawcę karty.
Jeśli płatność została zrealizowana poprzez kartę płatniczą, istnieje szansa na skuteczne cofnięcie transakcji w ramach procedur przewidzianych przez operatorów systemów płatniczych. Należy zgłosić sprawę jak najszybciej — każda godzina zwłoki zmniejsza prawdopodobieństwo zatrzymania środków przed ich wypłatą przez oszusta.
Przestępstwo w Internecie można zgłosić na dwa sposoby. Można udać się na najbliższy komisariat, ale zdecydowanie lepszym posunięciem jest zgłoszenie sprawy bezpośrednio na prokuraturze. W przypadku policji może być bowiem problem natury zbyt wielu procedur do wypełnienia, przerzucania sprawy z rąk do rąk — często funkcjonariusze kierują sprawę do prokuratury jako organu właściwego. Zdecydowanie lepiej jest zgłosić się na prokuraturę od razu. Można też po prostu wysłać list polecony.
Takie zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa nie wymaga specjalnych formularzy ani sztywnej formy procesowej. Należy opisać, co zaszło i załączyć dowody, jakie się posiada. Można też poprosić o pomoc prawnika — zdecydowanie łatwiej będzie mu napisać pismo w sposób nie budzący wątpliwości interpretacyjnych. A co musi się w nim znaleźć?
Oprócz danych kontaktowych (imię, nazwisko, adres zamieszkania, telefon, e-mail) należy dokładnie opisać, co zaszło — chronologicznie, z podaniem dat i godzin, jeśli są znane. Najlepiej jest też załączyć dowody, np. screeny z timestampem. Jeśli zostało się oszukanym np. podczas zakupów online, wówczas warto mieć na przykład screen koszyka zakupów, e-mail potwierdzający zamówienie, zrzut ekranu ze stroną oferty. Oczywiście niezbędny jest dowód wpłaty pieniędzy na konto, najlepiej jeśli jest to potwierdzenie przelewu ze strony banku z pełnymi danymi odbiorcy. Nie może też w dokumencie zabraknąć informacji o tym, dlaczego się uważa, że zostało się oszukanym.
Jakie mogą być dodatkowe dowody? Na przykład brak kontaktu ze sprzedawcą mimo wielokrotnych prób (należy udokumentować próby telefoniczne i mailowe), przekroczony termin dostawy zapisany w potwierdzeniu zamówienia, brak odpowiedzi na reklamację. Warto też, jeśli był ze sprzedającym kontakt, ale nie wypełnił założeń, dołożyć do wszystkiego zapis korespondencji z oszustem — zarówno e-maile, jak i wydruki wiadomości SMS czy screeny czatu.
Przydatne będą również informacje o stronie internetowej, na której dokonano transakcji — zrzuty ekranu, dane z rejestru WHOIS (jeśli domena jest aktywna), dane o hostingu. Warto sprawdzić, czy sklep posiadał wymagane dane rejestrowe przedsiębiorcy — ich brak lub fałszowanie to kolejny dowód działania w złej wierze.
Jeśli prokuratura uzna, że mogło dojść do czynu zabronionego, wówczas zleci zbadanie sprawy policji lub sama wszczyna śledztwo. Kolejnym krokiem zapewne będzie przesłuchanie w charakterze świadka, podczas którego należy składać zeznania zgodne z prawdą, szczegółowo i bez domysłów. Może się zdarzyć, że okaże się, że w wielu innych prokuraturach też toczą się sprawy przeciwko danej osobie lub podmiotowi, a wtedy łączy się je w jedno postępowanie dla sprawności i ekonomii procesowej.
W trakcie postępowania organ może wystąpić o zabezpieczenie majątkowe — zablokowanie rachunków bankowych podejrzanego, zajęcie przedmiotów mogących stanowić dowód lub pochodzić z przestępstwa. Pokrzywdzony ma prawo zgłosić udział w charakterze oskarżyciela posiłkowego, co daje szersze uprawnienia procesowe, w tym możliwość składania wniosków dowodowych.
Wiele osób zastanawia się, czy warto w ogóle zgłaszać sprawę oszustwa w Internecie. Wstydzą się, że dali się oszukać, boją się, że będą musieli przechodzić przez skomplikowane procedury lub stawić się wielokrotnie w prokuraturze. W sytuacji, gdy kwota, na jaką zostali naciągnięci nie jest wysoka (np. 50–100 zł), nie czują też sensu angażowania się w procedurę. Zwłaszcza, że nie zawsze jest możliwość odzyskania straconych pieniędzy — sprawca może nie mieć majątku, być nieustalony albo działać z zagranicy. Należy jednak spojrzeć na sprawę nieco szerzej.
Przecież jest małe prawdopodobieństwo, że jest się jedyną w ten sposób oszukaną osobą — przestępcy internetowi z reguły działają seryjnie, masowo. Warto zgłaszać takie sprawy, bo może się okazać, że skala zjawiska jest znacznie większa, a zgromadzony materiał dowodowy z wielu zgłoszeń pozwoli na ujęcie sprawcy i pociągnięcie go do odpowiedzialności. W ten sposób można nie tylko pomóc innym pokrzywdzonym w odzyskaniu strat, przyczynić się do złapania oszusta, ale i ocalić kolejne osoby przed utratą pieniędzy.
Należy pamiętać, że brak reakcji ze strony poszczególnych pokrzywdzonych sprawia, że cyberprzestępcy pozostają bezkarne i kontynuują swoją działalność. Każde zgłoszenie, nawet dotyczące niewielkiej kwoty, zwiększa szansę na zebranie wystarczającego materiału do postawienia zarzutów. Organy ścigania traktują priorytetowo sprawy, w których pojawia się wielu pokrzywdzonych — wówczas łatwiej wykazać proceder i udowodnić działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.
Poza tym — w artykule skupiliśmy się bardziej na oszustwie podczas zakupów. Pamiętajmy, że przecież przestępstwa online mają różne formy. W sytuacji, gdy ktoś oszukuje poprzez e-mail, SMS, wyłudza dane logowania do bankowości elektronicznej, atakuje komputer złośliwym oprogramowaniem typu ransomware, dopuszcza się uporczywego nękania — to wszystko są sytuacje, na które powinno się reagować niezwłocznie. Zgłoszenie może uchronić setki innych osób przed stratami materialnymi lub naruszeniem dóbr osobistych.
Wartym uwagi argumentem jest też tworzenie się statystyk przestępczości — im więcej zgłoszeń, tym lepszy obraz problemu mają organy ścigania. To z kolei pozwala na lepsze alokowanie zasobów policji i prokuratury, tworzenie wyspecjalizowanych komórek do walki z cyberprzestępczością oraz wdrażanie skuteczniejszych narzędzi śledczych. Każde zawiadomienie, nawet jeśli nie zakończy się wyrokiem skazującym, przyczynia się do budowy systemowej odpowiedzi na rosnące zagrożenie w przestrzeni cyfrowej.
2 komentarze do “Gdzie zgłosić przestępstwo w internecie?”
Moim zdaniem nie ma co się wstydzić i należy każde takie przestępstwo zgłosić. Nigdy nie wiadomo, czy to nie jest tak naprawdę proceder na większą skalę. A dla prokuratury to może być znaczące. poza tym, często jak się zgłosi to na policję, to można dociekać w banki itp. odszkodowania. Tak więc nie wstydzić się – zgłaszać! nawet jak to ewidentnie niedopatrzenie.
Skradziono mi konto z danymi co robic